نرخ دلار در نخستین روز شهریور در آستانه ورود به کریدور بیستم قرار گرفت. همزمان با آغاز دور تازه تحریمهای آمریکا، نگرانیها درباره کم شدن عرضه ارز و تشدید انتظارات تورمی رشد یافته است. هومن مقراضی، کارشناس بازارهای مالی تاکید کرده که دلار هنوز به سقف نرسیده و جای رشد دارد.
مطابق بیانات ارائه شده تابان گوهر نفیس به نقل از تجارت نیوز، بها دلار اولین روز شهریور را در حالی در محدوده ۱۹۹ هزار تومان به خاتمه برد که بازار ارز در آستانه عبور از مرز روانی کریدور بیستم قرار گرفته است؛ سطحی که میتواند از نظر روانی و رفتاری اهمیت زیادی برای معاملهگران داشته باشد. در همین حال، آغاز دور نوین تحریمهای آمریکا و تشدید محدودیتها در حوزه انتقال پول، صادرات نفت و شبکههای مرتبط با تجارت خارجی، نگرانیها درباره آینده عرضه ارز را بیشتر شدن داده است.
شکاف تورمی میان ایران و اقتصاد جهانی، رشد نقدینگی شتابانتر از رشد تولید ناخالص داخلی، محدودیت درآمدهای ارزی و بیشتر شدن تقاضای احتیاطی خانوارها و بنگاهها برای حفظ ارزش دارایی، همگی در شکلگیری نرخ فعلی دلار نقش دارند
هومن مقراضی، کارشناس و تحلیلگر بازارهای مالی، معتقد است ارزش دلار هنوز به سقف نرسیده و بسته به تحولات سیاسی و اقتصادی، سه سناریو برای ادامه مسیر این اسکناس قابل تصور است. این کارشناس و تحلیلگر بازارهای مالی، درباره دلایل رسیدن نرخ دلار به محدوده ۱۹۹ هزار تومان گفت: «رشد ارزش دلار حاصل یک عامل منفرد نیست، بلکه برآیند چند نیروی همزمان در اقتصاد ایران است. شکاف تورمی میان ایران و اقتصاد جهانی، رشد نقدینگی شتابانتر از رشد تولید ناخالص داخلی، محدودیت درآمدهای ارزی ناشی از صادرات نفت و رشد تقاضای احتیاطی خانوارها و بنگاهها برای حفظ ارزش دارایی، همگی در شکلگیری نرخ فعلی دلار نقش دارند.»
بلاتکلیفی درباره سرنوشت مذاکرات و تحولات نظامی و سیاسی، حساسیت بازار ارز را بهشدت صعود داده است
این کارشناس بازارهای مالی افزود: «در کنار این عوامل اقتصادی، بلاتکلیفی درباره سرنوشت مذاکرات و تحولات نظامی و سیاسی نیز حساسیت بازار ارز را بهشدت صعود داده است. در چنین شرایطی، هر خبر سیاسی میتواند انتظارات فعالان بازار را تغییر دهد و بر میزان تقاضای ارز اثر بگذارد.»
تحریمهای بهروز آمریکا با ایجاد محدودیت بیشتر در انتقال پول، صادرات نفت و فعالیت برخی نهادها و شبکههای مرتبط با ایران، فشار مستقیمی بر تأمین ارز خارجی وارد میکنند
مقراضی با تاکید بر اینکه تحریمهای نوین آمریکا به عوامل اثرگذار بر صعود ارزش دلار اضافه شده است، خاطرنشان کرد: «این تحریمها با ایجاد محدودیت بیشتر در انتقال پول، صادرات نفت و فعالیت برخی نهادها و شبکههای مرتبط با ایران، فشار مستقیمی بر تأمین ارز خارجی وارد میکنند. بنابراین رسیدن دلار به کریدور بیستم برآیند برهمکنش مجموعهای از عوامل اقتصادی، سیاسی و روانی است.»
اثر روانی تحریمها سریعترتر از اثر واقعی، بر اقتصاد تحمیل میشود
این کارشناس بازارهای مالی درباره تفاوت تحریمهای نوین با دورههای قبلی گفت: «در دور بهروز، بخشهایی هدف قرار گرفتهاند که در گذشته ممکن بود فشار کمتری بر آنها وجود داشته باشد. انتقال پول، صرافیهای غیررسمی، شبکههای کشتیرانی و نفتی موسوم به «ناوگان سایه» و حتی برخی شرکای تجاری ایران در چین و امارات در معرض محدودیتهای بیشتری قرار گرفتهاند.»
او افزود: «اثر مستقیم این تحریمها، نزول درآمدهای ارزی، محدود شدن صادرات نفت و دشوارتر شدن مبادلات خارجی است. اما در کوتاهمدت، اثر روانی تحریمها میتواند حتی سریعترتر از اثر واقعی آنها بر اقتصاد نمایان شود.»
مقراضی بیان داد: «بیشتر شدن نگرانی درباره آینده اقتصاد، انتظارات تورمی را بالا میبرد و باعث میشود خانوارها و بنگاهها برای حفظ ارزش دارایی خود به سمت تهیه ارز حرکت کنند. همزمان تمایل به نگهداری ریال افت پیدا میکند و همین مساله میتواند فشار مضاعفی بر ارزش دلار وارد کند.»
آینده ارزش دلار به میزان تنش سیاسی، وضعیت تحریمها، دسترسی به منابع ارزی و سیاستهای بانک مرکزی بستگی دارد
این تحلیلگر بازار ارز با تاکید بر اینکه نمیتوان برای نرخ دلار یک عدد قطعی تعیین کرد، گفت: «به جای پیشبینی یک نرخ مشخص، باید چند سناریو برای بازار در نظر گرفت. آینده ارزش دلار بیش از هر چیز به میزان تنش سیاسی، وضعیت تحریمها، دسترسی به منابع ارزی و سیاستهای بانک مرکزی بستگی دارد.»
اگر تنشهای سیاسی افت پیدا کند و دسترسی ایران به منابع ارزی تسهیل شود، رشد نرخ دلار همراستا با تورم ادامه پیدا میکند
مقراضی افزود: «در سناریوی نخست، اگر تنشهای سیاسی کم شدن پیدا کند و دسترسی ایران به منابع ارزی تا حدی تسهیل شود، رشد بها دلار میتواند عمدتاً همراستا با روند تورمی ادامه پیدا کند. در این حالت، با وجود پابرجا بودن تورم بالا و کسری بودجه، احتمال اینکه دلار تا خاتمه سال از محدوده کانال سوم از کریدور بیستم عبور کند، افت خواهد یافت.»
مقراضی ادامه داد: «در این سناریو، نزول تنش سیاسی و صعود دسترسی به منابع ارزی میتواند مانع شکلگیری یک موج شدید صعودی در بازار شود. بنابراین حتی اگر ارزش دلار همچنان روند رشدی داشته باشد، سرعت رشد آن نسبت به شرایط بحرانی کمتر خواهد بود.»
ادامه فشارهای سیاسی دلار را به سمت کریدور سیام میکشاند
مقراضی درباره سناریوی دوم گفت: «اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، یعنی نه توافق بزرگی شکل بگیرد و نه بحران سیاسی و نظامی تازهی ایجاد شود، محتملترین سناریو برای بازار ارز، ادامه فشارهای موجود است. در این شرایط تحریمها پابرجا میمانند، کسری بودجه ادامه دارد و تورم بالا همچنان یکی از مهمترین محرکهای بازار خواهد بود.»
او افزود: «مطابق مدلهای محاسباتی، در صورت توافق نکردن و ادامه فشارهای اقتصادی، بها دلار میتواند تا پایان کار سال وارد محدوده کانال ۶ از کریدور بیستم تا کریدور ۳۰ شود. محرک اصلی در این سناریو، تورم بالا و تقاضای احتیاطی برای ارز خواهد بود.»
این کارشناس بازارهای مالی تاکید کرد: «هرگونه گشایش دیپلماتیک، رشد صادرات نفت یا بهبود دسترسی به منابع ارزی میتواند سناریوهای اشاره شده را تغییر دهد و مانع از حرکت ارزش دلار به سمت این محدوده شود.»
وقوع بحران، فرصت صعود دلار به آستانه کریدور چهلم را فراهم میکند
مقراضی درباره سناریو سوم بیان داد: «در صورت تشدید محسوس تحریمها، همزمان با رشد تنشهای منطقهای، ترکیب نزول عرضه ارز و جهش انتظارات تورمی میتواند حرکت نرخ دلار را بسیار سریعترتر کند. البته تحقق این سناریو نیازمند وقوع یک شوک سیاسی یا امنیتی محسوس است و صرف ادامه شرایط فعلی برای آن کافی نیست.»
او افزود: «در چنین شرایطی ممکن است بازار ارز در زمان وقوع بحران واکنش مفصل خود را نشان ندهد، اما پس از بازگشایی بازارها و آشکار شدن ابعاد واقعی شوک، بها دلار با جهش قابل توجهی مواجه شود. در این سناریو محدوده میانه کریدور سیام تا کانال هشتم کریدور سیام برای دلار قابل تصور است.»
او گفت: «محرک اصلی این سناریو، وقوع جنگ یا تخریب گسترده زیرساختها، اختلال جدی در درآمدهای نفتی و دشوار شدن انتقال ارز خواهد بود. در مقابل، مداخله مؤثر بانک مرکزی یا بازگشت سرمایهگذاران خارجی میتواند از تحقق این سناریو جلوگیری کند.»
کریدور بیستم یک مرز روانی و رفتاری برای دلار است
این تحلیلگر بازارهای مالی درباره اهمیت عبور دلار از کریدور بیستم گفت: «این عدد از نظر اقتصادی بیش از آنکه یک سقف واقعی باشد، یک مرز روانی و رفتاری است. بنابراین عبور از آن بهتنهایی به معنای آغاز یک جهش نامحدود نرخ نیست.»
عادی شدن مرزهای بهروز ارزشی در ذهن مردم میتواند برای مدتی تقاضای احتیاطی را رشد دهد و انتظارات تورمی را بالا ببرد
مقراضی افزود: «با این حال، اگر دلار بتواند بالای این سطح تثبیت شود، پیام روانی مهمی به بازار ارسال خواهد کرد. عادی شدن مرزهای نوین بهای در ذهن مردم میتواند برای مدتی تقاضای احتیاطی را صعود دهد و انتظارات تورمی را بالا ببرد. به همین دلیل، واکنش بازار به کریدور بیستم اهمیت زیادی دارد.»
اگر سطح کریدور بیستم شکسته شود اما بازار نتواند بالای آن تثبیت شود، احتمال برگشت و اصلاح نرخ وجود دارد
مقراضی ادامه داد: «اگر این سطح (کریدور بیستم) شکسته شود اما بازار نتواند بالای آن تثبیت شود، احتمال برگشت و اصلاح نرخ وجود دارد؛ اما تثبیت بالای این محدوده میتواند زمینه را برای شکلگیری موج بعدی رشد نرخ فراهم کند.
شدت اثر تحریمها به فاکتورهای مهم اقتصادی گره خورده است
مقراضی درباره سازوکار اثرگذاری تحریمها بر نرخ دلار گفت: «تحریم بهصورت مستقیم باعث گران شدن ارزش دلار نمیشود، بلکه یک زنجیره علت و معلولی ایجاد میکند. اختلال در درآمدهای ارزی یا انتقال پول، عرضه ارز از سوی دولت و صادرکنندگان را افت میدهد و در ادامه صعود انتظارات تورمی و تقاضای احتیاطی، فشار بیشتری بر نرخ دلار وارد میکند.»
او افزود: «با این حال، هیچکدام از این حلقهها خودکار و از پیش تعیینشده نیستند. شدت اثر تحریمها به توان واقعی صادرات نفت، روشهای دور زدن محدودیتها، میزان مداخله بانک مرکزی، سیاست بازارساز و در ادامه وضعیت مذاکرات سیاسی و تحولات منطقهای بستگی دارد.»
محدوده کریدور بیستم را نمیتوان سقف نهایی نرخ دلار دانست و این رقم بیشتر شبیه یک ایستگاه در مسیر بازار ارز است
مقراضی در اتمام گفت: «در مجموع، محدوده کریدور بیستم را نمیتوان سقف نهایی ارزش دلار دانست و این رقم بیشتر شبیه یک ایستگاه در مسیر بازار ارز است. دلار در این محدوده همچنان ظرفیت شکلگیری یک موج صعودی دیگر را دارد، اما شدت و سرعت این حرکت به تحولات سیاسی و تصمیمات پیشرو در حوزه تحریمها وابسته است.»
او افزود: «در شرایط فعلی، نمیتوان پیشبینی نرخ دلار را بدون در نظر گرفتن احتمال تغییر مسیر سیاسی انجام داد. بنابراین در کنار سناریو تثبیت یا جهش بها دلار، همواره باید احتمال افت تنش و معکوس شدن شرایط سیاسی را نیز در نظر گرفت. آینده بها دلار بیش از آنکه به یک عدد مشخص وابسته باشد، به حاصل دیپلماسی، سیاستهای داخلی، وضعیت صادرات نفت و نحوه مدیریت بازار ارز بستگی دارد.»
برچسب:
نویسنده: ایمان اصلاحی اصل